مراکز تحقیقات سرطان در ایران؛ راهنمای کامل دانشگاهها، پژوهشکدهها و نهادهای ملی


جدول کامل مراکز تأییدشده
| نام رسمی مرکز | دانشگاه / شهر | سال تأسیس | حوزه اصلی | وبسایت |
|---|---|---|---|---|
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی تهران | ۱۳۸۳ اصولی، ۱۳۸۵ قطعی | همهجانبه سرطان | crc.tums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات بیولوژی سرطان | علومپزشکی تهران | — | بیولوژی سرطان | cbrc.tums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات پرتودرمانی سرطان | علومپزشکی تهران | — | پرتودرمانی | rorc.tums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطانهای دستگاه ادراریتناسلی | علومپزشکی تهران | — | انکولوژی اورولوژیک | uorc.tums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطانهای گوارش و کبد | علومپزشکی تهران | — | سرطانهای گوارشی | gicrc.tums.ac.ir |
| پژوهشکده انکولوژی، هماتولوژی و سلدرمانی (RIOHCT) | علومپزشکی تهران | — | پیوند مغز استخوان و سلدرمانی | riohct.tums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی شهید بهشتی | — | همهجانبه + کنترل سرطان | crc.sbmu.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی مشهد | ۱۳۸۵ (قطعی ۱۳۹۷) | رجیستری، بیوبانک | وبداما مشهد |
| مرکز تحقیقات پاتولوژی مولکولی سرطان | علومپزشکی مشهد | ۱۳۸۹ آغاز آزمایشگاه | پاتولوژی مولکولی | rsc-cmp.mums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطانشناسی | علومپزشکی شیراز | — | ژنتیک و عوامل سرطان جنوب ایران | icr.sums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات پیشگیری از سرطان | علومپزشکی اصفهان | — | پیشگیری و غربالگری | cprc.mui.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی شهرکرد | — | غربالگری، ژنومیک | crc.skums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی بابل | — | اپیدمیولوژی و کنترل سرطان | مستند در نشریات jbums.org |
| مرکز تحقیقات هماتولوژی و انکولوژی | علومپزشکی شهید صدوقی یزد | ۱۵ دسامبر ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) | خون و سرطان | en.ssu.ac.ir |
| مرکز تحقیقات هماتولوژی و انکولوژی | علومپزشکی تبریز | — | خون و سرطان | horc.tbzmed.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی کرمان | — | همهجانبه | مستند در مقاله tbj.ssu.ac.ir |
| مرکز تحقیقات بیماریهای گوارش و کبد | علومپزشکی گیلان، رشت | — | سرطانهای گوارشی | فهرست رسمی مراکز |
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی همدان | ۱۴۰۱ | غربالگری، تشخیص، درمان | research.umsha.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سالید تومور | علومپزشکی ارومیه | — | مقاومت دارویی، رادیوبیولوژی | solidtumor.umsu.ac.ir |
| مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان و ایمونوتراپی | علومپزشکی اردبیل | ۱۴۰۱ | ایمونوتراپی، آنتیبادی مونوکلونال | ciirc.arums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی گلستان، گرگان | فعالیت مستند از ۱۳۹۵ | همهجانبه | canrc.goums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات آسیبشناسی و سرطان | علومپزشکی ایران، تهران | — | پاتولوژی و سرطان | oprc.iums.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطان دستگاه گوارش | علومپزشکی مازندران، ساری | — | سرطان گوارش | مستند در مقاله tbj.ssu.ac.ir |
| مرکز تحقیقات سرطان | علومپزشکی شاهرود | — | همهجانبه | shmu.ac.ir/crc/fa |
قطب اصلی: دانشگاه علومپزشکی تهران
نخستین و بزرگترین خوشه تحقیقات سرطان کشور در دانشگاه تهران است. مرکز تحقیقات سرطان نخستین واحد پژوهشی پژوهشکده سرطان است که انستیتو کانسر ایران برای توسعه تحقیقات تشکیل داد؛ در سال ۱۳۸۳ از شورای گسترش «موفقیت اصولی» گرفت و در ۱۳۸۵ «موفقیت قطعی» را دریافت کرد و امروز منشأ پژوهشکده سرطان دانشگاه است. انستیتو کانسر مجتمع بیمارستانی امام خمینی نخستین مرکز تخصصی سرطان ایران است که در سال ۱۳۳۵ تأسیس شد و از ۱۳۷۵ قطب علمی کشور شناخته میشود؛ ساختمان جدید آن در ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ با حضور وزیر بهداشت افتتاح شد و «بزرگترین و مجهزترین مرکز درمان سرطان کشور» توصیف شده است. رئیس پژوهشکده سرطان و انستیتو کانسر ایران، پروفسور کاظم محمد (استاد انکولوژی) است.
در همین دانشگاه، پژوهشکده انکولوژی، هماتولوژی و سلدرمانی (RIOHCT) با بیش از چهار دهه سابقه و بیش از ۱۰٬۰۰۰ پیوند سلولهای بنیادی، از مهمترین مراکز پیوند مغز استخوان خاورمیانه است؛ مراکز تخصصی بیولوژی سرطان، پرتودرمانی، ادراریتناسلی (رئیس: دکتر محمدرضا نوروزی) و سرطانهای گوارش و کبد نیز حول پژوهشکده سرطان و پژوهشکده بیماریهای گوارش و کبد (DDRI) سازمان یافتهاند. مرکز تحقیقات بیولوژی سرطان دانشگاه، ناشر مجله علمی «Basic & Clinical Cancer Research» است.
سایر مراکز شاخص دانشگاهی
- شهید بهشتی: مرکز تحقیقات سرطان به ریاست و بنیانگذاری پروفسور محمداسماعیل اکبری در خبر رسمی دانشگاه (مارس ۲۰۲۵) «مرکز تحقیقاتی برتر کشور» شد؛ در ارزیابی ۱۴۰۳ وزارت بهداشت رتبه نخست مراکز دانشگاه و رتبه چهارم کشور را گرفته و پروفسور اکبری جزو ۱ درصد دانشمندان پراستناد جهان در حوزه سرطان (ESI) است.
- مشهد: مرکز تحقیقات سرطان در سال ۱۳۸۵ رسماً افتتاح و در اسفند ۱۳۹۷ موفقیت قطعی گرفت؛ رئیس آن دکتر سودابه شهید ثالث است و کانون اجرای طرحها بیمارستان امید مشهد است. مرکز تحقیقات پاتولوژی مولکولی سرطان نیز از ۱۳۸۹ فعالیت دارد؛ در نوامبر ۲۰۲۶ خبر موفقیت تأسیس پنج مرکز تحقیقات جدید شامل سرطان و جراحی سرطان در این دانشگاه منتشر شد.
- شیراز: مرکز تحقیقات سرطانشناسی با شش آزمایشگاه پیشرفته و کلینیکهای سرطان پستان و پروستات، بر پژوهش عوامل سرطانزا و ژنتیکی جمعیت جنوب ایران متمرکز است و سابقه همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) در ثبت و کنترل سرطان دارد.
- اصفهان: مرکز تحقیقات پیشگیری از سرطان در بیمارستان سیدالشهدا مستقر است و دانشگاه در ۲۰۲۲ نخستین فراخوان حمایت از طرحهای حوزه سرطان را برگزار کرد.
- شهرکرد: مرکز تحقیقات سرطان در بیمارستان هاجر؛ حوزههای اعلامشده: غربالگری سرطانهای شایع کودکان و معده، ژنومیک سرطان، پیشگیری و رادیوتراپی.
- بابل: مرکز تحقیقات سرطان در پژوهشکده سلامت دانشگاه، در کنار مرکز تحقیقات گوارش و کبد بابل، مازندران را به قطب مطالعات سرطانهای گوارشی شمال کشور تبدیل کرده است.
- یزد: مرکز تحقیقات هماتولوژی و انکولوژی از ۱۵ دسامبر ۲۰۰۸ با هدف پژوهش بالینی کاربردی در بیماریهای خون و سرطان فعالیت میکند و زیرمجموعه پژوهشکده تحقیقات بیماریهای غیرواگیر دانشگاه است.
- تبریز: مرکز تحقیقات هماتولوژی و انکولوژی (در بیمارستان شهید غازی) همراه مرکز تحقیقات کبد و گوارش، میزبان کنگرههای سرطانهای گوارشی است؛ در اکتبر ۲۰۲۶ از طراحی «سامانه هوشمند تشخیص زودهنگام سرطان معده» در این دانشگاه خبر داد.
- گیلان: مرکز تحقیقات بیماریهای گوارش و کبد در بیمارستان رازی رشت؛ رئیس این مرکز در ۲۰۲۳ اعلام کرد شیوع سرطان روده بزرگ در استان طی ۱۵ سال سه برابر شده است.
- همدان: مرکز تحقیقات سرطان در اسفند ۱۴۰۱ با اساسنامه مستقل تأسیس شد و مرکز جامع سرطان همدان در شهریور ۱۴۰۲ به بهرهبرداری رسید؛ تمرکز بر کوهورتها، بیوبانک و رجیستری.
- ارومیه: مرکز تحقیقات سالید تومور با گروههای مقاومت دارویی، پیامرسانی سلولی و رادیوبیولوژی؛ سه استاد آن در فهرست ۲ درصد پراستنادترین دانشمندان جهان ۲۰۲۶ قرار دارند.
- اردبیل: مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان و ایمونوتراپی با موافقت اصولی شورای گسترش در اسفند ۱۴۰۱؛ هدف: تولید فرآوردههای ایمونولوژیک و آنتیبادیهای مونوکلونال برای استان و شمالغرب کشور.
- گلستان، ایران، مازندران، شاهرود: مرکز تحقیقات سرطان گرگان (بیمارستانهای صیاد شیرازی و پنج آذر)، مرکز تحقیقات آسیبشناسی و سرطان دانشگاه علومپزشکی ایران (رئیس: دکتر رویا قدس)، مرکز تحقیقات سرطان دستگاه گوارش ساری و مرکز تحقیقات سرطان شاهرود با اساسنامه و برنامه استراتژیک منتشرشده.
پژوهشگاهها و انستیتوهای بزرگ
- پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی (پژوهشکده سرطان معتمد پیشین، mci.ac.ir): هسته آن مرکز تحقیقات سرطان پستان است که از ۱۳۷۵ با عنوان «مرکز بیماریهای پستان» کار را آغاز کرد. امروز با دپارتمانهای پژوهشهای بالینی، ژنتیک، پروتئینهای نوترکیب، طب فراگیر، درمانهای پیشرفته و سلولدرمانی فعالیت میکند و رئیس آن دکتر رامین صرامی فروشانی است. طبق اعلام خود پژوهشگاه، مرکز تحقیقات سرطان پستان آن در میان قریب ۳۰۰ مرکز تحقیقات بالینی جایگاه دوم و «رتبه نخست مراکز تحقیقات سرطان کشور» را میان نزدیک به ۶۰ مرکز گرفته و به شبکه نانوفناوری جهان اسلام (INN) پیوسته است؛ مجله علمی «بیماریهای پستان» به صاحبامتیازی همین پژوهشگاه منتشر میشود.
- انستیتو پاستور ایران (fa.pasteur.ac.ir): از قدیمیترین نهادهای تحقیقاتی کشور (تأسیس ۱۳۰۰) با بخشهای ایمونولوژی و تحقیقات واکسن؛ بستر مطالعات سرطانهای عفونیزاد مانند HPV.
- پژوهشگاه رویان (royan.org): تأسیس ۸ خرداد ۱۳۷۰ و ارتقا به پژوهشگاه در آبان ۱۳۸۸؛ پژوهشهای سلولدرمانی آن مبنای کاربرد سلولهای بنیادی در انکولوژی ایران است. موسسه سرطان رویان در بابل (royancancer.org) مرکز تحقیقات و نوآوری سرطان با آزمایشگاههای مولکولی و برنامههای غربالگری است و برآورد بروز سرطان پنج استان را منتشر میکند.
- پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیستفناوری (NIGEB) (nigeb.ac.ir): تأسیس ۱۳۶۶؛ پژوهشکده زیستفناوری پزشکی آن چهار طرح مأموریتمحور در زمینه سرطان اجرا کرده و نمونه دستاورد آن «نانوکمپلکس هوشمند برای مهار رگزایی تومور سرطانی» است.
- پژوهشکدههای گوارش و کبد: پژوهشکده بیماریهای گوارش و کبد دانشگاه تهران (ddri.tums.ac.ir) با مرکز تحقیقات سرطانهای گوارش و کبد، بزرگترین قطب پژوهش سرطانهای گوارشی کشور است؛ مرکز تحقیقات بیماریهای گوارش و کبد دانشگاه شهید بهشتی برای بار دوم «برترین مرکز تحقیقاتی دانشگاه» شد. مراکز مشابه در دانشگاههای ایران، اصفهان، گلستان و اردبیل نیز فعالاند.
سیاستگذاری ملی و خیریههای حمایتی
دفتر/مرکز ملی کنترل سرطان وزارت بهداشت نهاد راهبر برنامه ملی کنترل سرطان است و بر پایه متون رسمی، وظایف پیشگیری، غربالگری، درمان بهموقع و خدمات تسکینی را از طریق «نظام جمعآوری، ثبت و تحلیل اطلاعات موارد جدید سرطانی» ساماندهی میکند. مستندات برنامهای آن شامل «برنامه ملی جامع مراقبتهای حمایتی و تسکینی سرطان» است و دستاوردهای «برنامه ملی مدیریت سرطان» در مجله علمی دانشگاه کردستان (مطلق و همکاران، ۲۰۱۸) تحلیل شده است؛ همکاری با برنامه PACT آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای توسعه ظرفیت پرتودرمانی نیز گزارش شده است. در ۱۴۰۵ نیز «شبکه ملی مراقبت سرطان» با هدف یکپارچهسازی خدمات و کاهش پرداخت از جیب بیماران آغاز شد.
- موسسه خیریه محک (mahak-charity.org): بیش از سه دهه حمایت از کودکان مبتلا به سرطان و خانوادههایشان در سراسر ایران با بیمارستان تخصصی خود و گزارشهای مالی شفاف.
- موسسه نیکوکاری کنترل سرطان ایرانیان: تفاهمنامه همکاری با دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی برای ارتقای خدمات بیماران سرطانی (خبر رسمی SBMU، مارس ۲۰۲۴).
- انجمن سرطان ایران و بنیاد امور بیماریهای خاص: از نهادهای شناختهشده حمایتی؛ در جریان این پژوهش صفحه رسمی مستقل قابل بازدید نبود و برای استناد دقیق باید به وبسایت رسمی آنها مراجعه کرد.
دستاوردهای اخیر تحقیقات سرطان ایران (۲۰۲۳–۲۰۲۶)
- افتتاح مجهزترین قطب ملی درمان و پژوهش سرطان: ساختمان جدید انستیتو کانسر ایران، ۱۲ خرداد ۱۴۰۵، با حضور وزیر بهداشت (خبر رسمی).
- رتبه نخست پژوهشگاه ملی سرطان در میان مراکز تحقیقات سرطان کشور و عضویت در شبکه نانوفناوری جهان اسلام با وعده «قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام».
- مرکز تحقیقات سرطان شهید بهشتی: عنوان «مرکز تحقیقاتی برتر کشور» و ورود پروفسور اکبری به فهرست ۱ درصد دانشمندان پراستناد جهان (ESI).
- هوش مصنوعی در تشخیص زودهنگام: طراحی سامانه هوشمند تشخیص زودهنگام سرطان معده در دانشگاه تبریز (ایرنا، اکتبر ۲۰۲۶).
- نانوفناوری درمانی: مهار رگزایی تومور با نانوکمپلکس هوشمند در NIGEB (news.nano.ir، آوریل ۲۰۲۶).
- ثبت تلفیقی و بیوبانک: توسعه رجیستری یکپارچه و نمونهبان سرطان در مشهد و همدان.
- گسترش زیرساخت: موفقیت تأسیس پنج مرکز تحقیقات جدید شامل سرطان و جراحی سرطان در دانشگاه مشهد (نوامبر ۲۰۲۶).
منابع اصلی
- مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه تهران (سال تأسیس و رسمیت): crc.tums.ac.ir
- انستیتو کانسر مجتمع بیمارستانی امام خمینی (تأسیس ۱۳۳۵، قطب علمی): ikhc.tums.ac.ir
- خبر افتتاح ساختمان جدید انستیتو کانسر ایران (خرداد ۱۴۰۵): vcr.tums.ac.ir
- پژوهشکده انکولوژی، هماتولوژی و سلدرمانی (۱۰٬۰۰۰ پیوند): riohct.tums.ac.ir
- مرکز تحقیقات سرطان شهید بهشتی — مرکز برتر و ESI پروفسور اکبری: crc.sbmu.ac.ir
- وبداما دانشگاه مشهد — تاریخ تأسیس و رئیس مرکز (دکتر شهید ثالث): webda.mums.ac.ir
- مرکز تحقیقات سرطانشناسی شیراز: icr.sums.ac.ir؛ و خبر همکاری IAEA: mehrnews.com
- مرکز تحقیقات پیشگیری از سرطان اصفهان: cprc.mui.ac.ir
- مرکز تحقیقات هماتولوژی و انکولوژی یزد (تأسیس ۲۰۰۸): en.ssu.ac.ir
- مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان اردبیل (رأی شورای گسترش ۱۴۰۱): ciirc.arums.ac.ir
- مرکز تحقیقات سرطان همدان (تأسیس ۱۴۰۱): research.umsha.ac.ir
- مرکز تحقیقات سالید تومور ارومیه و دانشمندان پراستناد: solidtumor.umsu.ac.ir
- مرکز تحقیقات سرطان گلستان: canrc.goums.ac.ir؛ شاهرود: shmu.ac.ir/crc/fa؛ ایران: oprc.iums.ac.ir
- پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی (رتبه نخست، دکتر صرامی فروشانی): mci.ac.ir و research.acecr.ac.ir
- موسسه سرطان رویان بابل: royancancer.org؛ پژوهشگاه رویان: royan.org
- پژوهشگاه NIGEB و طرحهای سرطان: nigeb.ac.ir؛ نانوکمپلکس مهار رگزایی: news.nano.ir
- سامانه هوشمند تشخیص سرطان معده تبریز: irna.ir
- برنامه ثبت سرطان مرکز ملی کنترل سرطان: vch.iums.ac.ir؛ برنامه ملی مراقبت تسکینی: hamdir.ir (PDF)
- موسسه خیریه محک: mahak-charity.org؛ همکاری کنترل سرطان ایرانیان با SBMU: sbmu.ac.ir