شرکتهای دارویی سرطان در ایران و داروهای آنها؛ راهنمای کامل و دقیق

تصویر کلان بازار داروی سرطان
مسیر خوداتکایی ایران در داروهای ضدسرطان گامبهگام رخ داده است: تولید ۱۲ قلم داروی ضدسرطان بهجای واردات تا پایان ۱۳۹۲، خودکفایی در ۹ قلم در ۱۳۹۷ و در ۲۰۲۵ اعلام شد دو داروی مهم ضدسرطان ۶٫۵ میلیون دلار از وابستگی وارداتی کاستهاند. در ژوئن ۲۰۲۴ در کارخانه سبحان انکولوژی رشت پنج دارو (ایبروتینیب، اوزرتینیب، انزالوتامید، الاپاریب و کاسپوفانجین) رونمایی شد و ایران پنجمین تولیدکننده ایبروتینیب، سومین تولیدکننده اوزرتینیب و چهارمین تولیدکننده کاسپوفانجین جهان معرفی شد؛ در اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز ۲۳ محصول جدید در گروه برکت با صرفهجویی ۴۳ میلیون دلاری رونمایی کرد.
وابستگی وارداتی اصلی امروز معطوف به «نسل جدید» داروهاست: ایمونوتراپیها و داروهای هدفمند گران و مواد اولیه (API)؛ گلوگاه اصلی نیز طبق اعلام رسمی، تخصیص ارز و پیچیدگی مقررات واردات است نه ظرفیت تولید. در فوریه ۲۰۲۶ سخنگوی سازمان غذا و دارو از «ثبات نسبی داروهای شیمیدرمانی داخلی» اما چالش ارزهای بلاتکلیف برای برخی داروهای سرطان خبر داد و انجمن داروسازان (نوامبر ۲۰۲۶) محدودیت واردات و انتقال ارز را عامل دشواری تأمین برخی داروهای تخصصی اعلام کرد.

جدول خلاصه شرکتهای تأییدشده
| شرکت | محل | حوزه تخصصی | نمونه برندهای ضدسرطان |
|---|---|---|---|
| سبحان انکولوژی | رشت | سیتوتیوتیک تزریقی + خوراکی هدفمند (جامعترین سبد) | کاربوپلات، سوبوتکسل، ایماکین، سبرانس، الاپاریب سبحان |
| کیمیا فارمد | تهران | خوراکیهای هدفمند | سورانکس، رگونیب، پازوتری، کیتنت، لنواتا، ورزالیب |
| سهدال نانو / سهدال پرسیا | مامونیه | تزریقی سیتوتوکسیک + لاپاتینیب/کریزوتینیب | جمسدال، کارپتین، اکسالان، سیکلوسدال، لاپاتیسدال |
| سیناژن | تهران/کرج | بیولوژیک و بیوسیمیلار | ردیتوکس، هرتوزین، پکتونا |
| آریوژن فارمد | کرج (پردیس) | بیوسیمیلار | زیتاکس، آریوتراست، آریلیا، تمزیوا |
| اکتوورکو | تهران/البرز | ترکیبی + بیوتک | ریتوکسیور، دوکسوروبیسین اکت، اتوپوزاید اکت، امیت |
| زهراوی | تبریز | خوراکی/سافتژل + لیسانس روش سوئیس | انزالوتامید زهراوی، متوترکسات زهراوی، لوکوفولین |
| البرز فارمد (داکفا) | اشتهارد | نوترکیب و هدفمند | سورافنیب و رگورافنیب (رونمایی ۱۳۹۸) |
| ویتان فارمد | تهران | تزریقی + هورمونی | کموتاکسل، کموجم، کمورلین دپو |
| دکتر عبیدی | تهران | درمان هدفمند خوراکی | لوتیوا (ارلوتینیب) |
| ابیان فارمد (گلرنگ) | تهران | خوراکی ضدسرطان (تومور جامد و هماتولوژیک) | تیبرین، اینبرستا، ایبریوا، ابیرنسا |
| کاسپین تامین | رشت | تزریقی عمومی + حمایتی سرطان | زولدرونیک اسید کاسپین، پامیدات، اندانسترون کاسپین |
| اکسیر (بروجرد) | بروجرد | حمایتی آنکولوژی (دسته «خون و سرطان») | بونستا (زولدرونیک اسید)، اپرپیتانت اکسیر، اندانسترون |
۱) سبحان انکولوژی — جامعترین سبد ضدسرطان کشور
شرکت داروسازی سبحان انکولوژی وابسته به هلدینگ سلامت و دارویی برکت (ستاد اجرایی فرمان امام) در سال ۱۳۸۱ در شهرک صنعتی رشت تأسیس شد؛ ساخت خطوط با نظارت LSMW آلمان و تحت استانداردهای FDA/PIC-S انجام شده و داروهای تحت لیسانس سانوفی، روش، استراژن، بایوسین، سیپلا و نیپونکایاکو تولید میکند. سهام شرکت از ۱۳۹۴ در فرابورس است و طبق رسمیو بیش از ۲۲۶ محصول ثبتشده دارد.
داروهای تزریقی سبحان
| ماده مؤثره | برند ایرانی | شکل دارویی |
|---|---|---|
| کاربوپلاتین | کاربوپلات | ویال ۵۰ و ۱۵۰mg |
| سیسپلاتین | سیسپلات | ویال ۱۰ و ۵۰mg |
| اکسالیپلاتین | زوپلات | ویال ۵۰ و ۱۰۰mg |
| ایرینوتکان | ایرینوتکان سبحان / کامسبان | ویال ۴۰، ۱۰۰ و ۳۰۰mg |
| جمسیتابین | جمسیبان | محلول غلیظ ۲۰۰، ۱۰۰۰mg |
| پاکلیتاکسل | سوبوتکسل | ویال ۳۰ تا ۳۰۰mg |
| داکتاکسل | دوسهتکسل سبحان | ویال ۲۰، ۸۰ و ۱۶۰mg |
| پمترکسید | پمکسید | پودر تزریق ۵۰۰mg |
| بورتزومیب | بورتزومیب سبحان / برونوز | پودر تزریق ۳٫۵mg |
| اپیروبیسین | اپیروبین | آمپول ۱۰ و ۵۰mg |
| دوکسوروبیسین | آدریابین | ویال ۱۰ و ۵۰mg |
| زولدرونیک اسید (حمایتی) | زولدرونیک اسید سبحان | ویال ۴mg/۵ml |
داروهای خوراکی سبحان
| ماده مؤثره | برند ایرانی | شکل دارویی |
|---|---|---|
| ایماتینیب | ایماکین | قرص ۱۰۰ و ۴۰۰mg |
| ژفیتینیب | جفیتیب | قرص ۲۵۰mg |
| سونیتیب | سانیتیبان | کپسول ۱۲٫۵ تا ۵۰mg |
| رگورافنیب | رگورافنیب سبحان | قرص ۴۰mg |
| اولاپاریب | الاپاریب سبحان | قرص ۱۰۰ و ۱۵۰mg |
| آبیراترون | آبیراترون سبحان | قرص ۲۵۰mg |
| انزالوتامید | انزالوتامید سبحان | قرص ۴۰ و ۸۰mg |
| پالبوسیکلیب | سبرانس | کپسول ۷۵ تا ۱۲۵mg |
| ایبروتینیب | ایبروتینیب سبحان | کپسول ۷۰ و ۱۴۰mg |
| پومالیدومید | پومالیدوماید سبحان | کپسول ۱ تا ۴mg |
| اورولیموس | اورولیموس سبحان | قرص ۵ و ۱۰mg |
| کاپهسیتابین | زلوکپ | قرص ۵۰۰mg |
| فلوتامید (لیسانس بایوسین آلمان) | فلوتامید-بایوسین | قرص ۲۵۰mg |
| نیلوتینیب | نیلوتا | کپسول ۱۵۰ و ۲۰۰mg |
۲) کیمیا فارمد — متخصص داروهای خوراکی هدفمند
شرکت نوآوران دارویی کیمیا تمرکز اصلی خود را بر «داروهای خوراکی آنتیکانسر» گذاشته و داروهای خانواده مهارکننده کیناز (TKI) را تولید میکند.
| ماده مؤثره | برند ایرانی | شکل دارویی |
|---|---|---|
| سورافنیب | سورانکس | قرص ۲۰۰mg |
| رگورافنیب | رگونیب | قرص ۴۰mg |
| پازوپانیب | پازوتری | قرص ۲۰۰ و ۴۰۰mg |
| سونیتیب | کیتنت | کپسول ۱۲٫۵ تا ۵۰mg |
| لنواتینیب | لنواتا | کپسول ۴ و ۱۰mg |
| ایماتینیب | ایماتینیب کیمیا | قرص ۱۰۰ و ۴۰۰mg |
| داساتینیب | داساتینیب کیمیا | قرص ۵۰ تا ۱۴۰mg |
| ژفیتینیب | جفیسا | قرص ۲۵۰mg |
| نیلوتینیب | کیمونیل | کپسول ۱۵۰ و ۲۰۰mg |
| ابماسیکیلیب | ورزالیب | قرص ۱۵۰ و ۲۰۰mg |
| دابرافنیب | دابرانوما | کپسول ۵۰ و ۷۵mg |
| ترامتینیب | تراستینیب | قرص ۰٫۵ و ۲mg |
| پالبوسیکلیب | پالبوبرست | کپسول ۷۵ تا ۱۲۵mg |
| زولدرونیک اسید (حمایتی) | زولدرونیک اسید کیمیا | ویال ۴mg/۵ml |
۳) گروه سهدال — تزریقیهای سیتوتوکسیک پرخطر
کارخانه سهدال (شهرک صنعتی مامونیه) با تولید «داروهای تزریقی پرخطر از جمله داروهای ضد سرطان» آغاز به کار کرد و مدیرعامل سهدال نانو در شهریور ۱۴۰۵ گفت: «در بخش تولید داروهای ضد سرطان مشکل جدی از نظر زیرساخت و ظرفیت وجود ندارد». سهدال پرسیا نیز دو داروی خوراکی هدفمند تولید میکند.
| ماده مؤثره | برند ایرانی | شکل دارویی |
|---|---|---|
| جمسیتابین | جمسدال / جمسیمکس | ویال ۲۰۰ و ۱۰۰۰mg |
| داکتاکسل | داکاسدال | پودر ۱۰۰ و ۲۰۰mg |
| دوکسوروبیسین | آدریاسدال | ویال ۱۰ و ۵۰mg |
| سیسپلاتین | سیسپلاسدال | ویال ۱۰ و ۵۰mg |
| کاربوپلاتین | کارپتین | ویال ۵۰ تا ۴۵۰mg |
| اکسالیپلاتین | اکسالان | ویال ۵۰ و ۱۰۰mg |
| ایرینوتکان | ایرینوسدال | ویال ۱۰۰mg |
| اتوپوزید | اتوپودال | آمپول ۱۰۰ و ۲۰۰mg |
| سیکلوفسفامید | سیکلوسدال | پودر ۲۰۰ تا ۱۰۰۰mg |
| ایفوسفامید | آیفوسدال | ویال ۱۰۰۰mg |
| پمترکسید | آلمترا | پودر ۱۰۰ و ۵۰۰mg |
| اپیروبیسین | اپیروسدال | ویال ۱۰ و ۵۰mg |
| پاکلیتاکسل | پاکلکس | ویال ۳۰ تا ۳۰۰mg |
| بوسولفان | بوسولفاسدال | ویال ۶۰mg |
| تموزولوماید | تمزوسدال | پودر ۱۰۰mg |
| لاپاتینیب (سهدال پرسیا) | لاپاتیسدال | قرص ۲۵۰mg |
| کریزوتینیب (سهدال پرسیا) | کریزوسدال | کپسول ۲۵۰mg |
۴) بیولوژیکها و بیوسیمیلارها: سیناژن، آریوژن، اکتوور
سه شرکت اصلی تولید داروهای بیولوژیک ضدسرطان ایران عبارتاند از سیناژن (Cinnagen) با کارخانه شهرک سیمیندشت کرج و نخستین بیوسیمیلار ضدسرطان کشور؛ آریوژن فارمد که دومین تولیدکننده تراستوزوماب جهان معرفی شده؛ و اکتوورکو که سایت تولید بیولوژیک خود را از ۱۳۹۳ فعال دارد.
| شرکت | ماده مؤثره | برند ایرانی | شکل دارویی |
|---|---|---|---|
| سیناژن | رتوزیماب | ردیتوکس (نخستین بیوسیمیلار ضدسرطان ایران، ۱۳۹۲) | ویال ۱۰۰ و ۵۰۰mg |
| تراستوزوماب | هرتوزین | پودر تزریق ۱۵۰ و ۴۴۰mg | |
| پرتوزوماب | پکتونا | محلول غلیظ ۳۰mg/ml؛ صادراتشده به بازارهای منطقه | |
| آریوژن فارمد | رتوزیماب | زیتاکس | ویال ۱۰۰ و ۵۰۰mg |
| تراستوزوماب + دنوزومب | آریوتراست؛ فرآورده دنوزومب | پودر تزریق ۱۵۰ و ۴۴۰mg | |
| اکتوورکو | رتوزیماب | ریتوکسیور | ویال ۱۰۰ و ۵۰۰mg |
۵) سایر شرکتها و داروهای شاخص
- اکتوورکو (سایتوتیوتیک و حمایتی): دوکسوروبیسین اکت (پودر تزریق ۱۰ و ۵۰mg)، اتوپوزاید اکت (آمپول ۱۰۰mg) و امیت (اپرپیتانت، ضداستفراغ شیمیدرمانی، کپسول ۱۲۵mg).
- زهراوی تبریز (قدیمیترین شرکت داروسازی ایران، بیش از ۱۰۰ محصول): انزالوتامید زهراوی ۴۰mg (سافتژل؛ «دوازدهمین محصول جدید» سال با تأیید سازمان غذا و دارو برای سرطان پروستات)، متوترکسات زهراوی (قرص ۲٫۵ و ۵mg)، لوکوفولین (لوکووورین حمایتی، آمپول ۳۰mg) و اوندانزا (اندانسترون). طبق تفاهمنامه با روش سوئیس، دو محصول ضدسرطان از خانواده آنتیمتابولیتها شامل زلودا (کاپهسیتابین) قرار بود در زهراوی تولید شود.
- البرز فارمد (گروه داکفا، دانشبنیان): در اردیبهشت ۱۳۹۸ از دو داروی نوترکیب ضدسرطان سورافنیب (سرطان کبد، کلیه و تیروئید؛ تا پیش از آن فقط آلمان و آمریکا تولید میکردند و هر بسته حدود ۴٬۸۸۰ دلار قیمت داشت) و رگورافنیب در شهرک صنعتی اشتهارد رونمایی کرد.
- ویتان فارمد (تحت لیسانس Vitane آلمان): کموتاکسل (پاکلیتاکسل، ویال ۳۰ تا ۳۰۰mg)، کموجم (جمسیتابین، پودر ۱ گرم) و کمورلین دپو (لوپرولین، ویال ۳٫۷۵mg).
- داروسازی دکتر عبیدی: لوتیوا (ارلوتینیب) قرص ۱۰۰ و ۱۵۰mg برای سرطان متاستاتیک ریه.
- ابیان فارمد (هلدینگ گلرنگ): تمرکز بر داروهای خوراکی ضدسرطان در دو طیف «تومور جامد» و «هماتولوژیک»؛ برندها: تیبرین، اینبرستا (کپسول ۱۰۰ و ۱۲۵mg)، ایبریوا (کپسول ۱۴۰mg) و ابیرنسا (مولکولها در سایت شرکت اعلام نشده).
- کاسپین تامین (بزرگترین تولیدکننده فرآوردههای تزریقی ایران، از ۱۳۷۶ در رشت): زولدرونیک اسید کاسپین ۴mg (متاستاز استخوانی)، پامیدات (پامیدرونات ۹۰mg) و اندانسترون کاسپین ۴ و ۸mg.
- اکسیر بروجرد: دسته محصول «خون و سرطان» شامل زولدرونیک اسید-اکسیر (بونستا، ۴mg)، اپرپیتانت اکسیر و اندانسترون؛ عمدتاً تولیدکننده حمایتی.
نمایندگی و حضور شرکتهای خارجی
- روش (Roche): تفاهمنامه تولید دو محصول ضدسرطان روش سوئیس (شامل زلودا/کاپهسیتابین) در داروسازی زهراوی تبریز؛ برند مرجع هرسپتین در بازار ایران شناختهشده است و بیوسیمیلارهای ایرانی (هرتوزین، آریوتراست) کنار آن عرضه میشوند.
- نوارتیس (Novartis): «نوارتیس فارما سرویسز» دفتر فعال در تهران دارد و شرکت مداوا فارما خود را شریک تجاری نوارتیس معرفی میکند.
- آسترازنکا: حضور بازرگانی در پلتفرمهای توزیع داروی ایران ثبت شده؛ نمایندگی رسمی مستقل قابل تأیید نبود.
- منشأ دانش فنی تولید داخل: سانوفی، روش، استراژن، بایوسین، سیپلا و نیپونکایاکو بهعنوان لیسانسهدهندگان داروهای سبحان انکولوژی معرفی شدهاند.
چارچوب قانونی، قیمتگذاری و وضعیت تأمین (۱۴۰۴–۱۴۰۵)
- ثبت و مجوز: ورود هر دارو (داخلی یا وارداتی) مشمول «پروانه ثبت» سازمان غذا و دارو است؛ طبق قانون، دارویی که تولید داخل کافی دارد اجازه ورود به مناطق آزاد را ندارد.
- قیمتگذاری: قیمت دارو با «کمیسیون قیمتگذاری سازمان غذا و دارو» تعیین میشود، نه بازار؛ طرح واگذاری قیمتگذاری به شورای عالی بیمه سلامت منتفی شد. برای شفافیت، قیمتها به سامانه تیتک (TITCK) ارجاع شده است و مدیرکل دارو (ژوئن ۲۰۲۶) بر ضرورت بازنگری نظام قیمتگذاری با توجه به جهش هزینه تولید تأکید کرده است.
- ارز و تأمین: ارز ترجیحی دارو از سال ۱۴۰۴ حذف شد و قیمتگذاری داروهای ترخیصی با «ارز روز ترخیص» انجام میشود؛ اختلاف نرخ تخصیص و ترخیص، گلوگاه تأمین اعلام شده است.
- پوشش بیمهای: از ۱۳۹۳ پرداختی بیماران سرطانی به حدود ۱۰ درصد هزینه دارو کاهش یافت و تولید داخل قیمت را تا ۵۰ درصد پایین آورد؛ این سیاست ایران را در جمع معدود کشورهای تولیدکننده با پوشش بیمهای قرار داد.
- وضعیت ۲۰۲۶: «ثبات نسبی داروهای شیمیدرمانی داخلی» اما فشار ارزی بر داروهای تخصصی وارداتی؛ گزارشهای رسانهای از گرانی برخی اقلام (مانند آمپول ۲۸ میلیونی) و کمبود نمونههای ثبتشده نیز منتشر شده است.
شفافیت: شرکتهایی که قابل تأیید نبودند
منابع اصلی
- سلامتنیوز — «بیش از ۹۵٪ داروهای ضدسرطان در ایران تولید میشود» (اکتبر ۲۰۲۵): salamatnews.com؛ و دانشگاه علومپزشکی اراک: arakmu.ac.ir
- همشهریآنلاین — ۳۰ بیوسیمیلار، بزرگترین سبد جهان (سپتامبر ۲۰۲۳): hamshahrionline.ir
- بنیاننیوز — نخستین بیوسیمیلار ضدسرطان ایران در سیناژن (فوریه ۲۰۱۴): bonyannews.ir
- تسنیم/دنیای اقتصاد — رونمایی ۵ دارو در سبحان انکولوژی (خرداد ۱۴۰۳): donya-e-eqtesad.com
- درویاب — فهرست محصولات سبحان انکولوژی: darooyab.ir/679؛ کیمیا: /1281؛ سهدال نانو: /1609؛ سهدال پرسیا: /1625؛ سیناژن: /132؛ آریوژن: /617؛ اکتوورکو: /164؛ زهراوی: /1؛ ویتان: /678؛ عبیدی: /4؛ ابیان: /1184؛ کاسپین: /28؛ اکسیر: /14
- سایت سبحان انکولوژی (لیسانسها و استانداردها): sobhanoncology.com
- کیمیا فارمد — ورزالیب (ابماسیکیلیب): kimia-pharma.co
- سهدال — تولید داروهای تزریقی ضدسرطان: cedalco.com؛ و اظهار مدیرعامل: irib-news.ir (سپتامبر ۲۰۲۶)
- سیناژن: cinnagen.com؛ گزارش صادرات پکتونا: gabionline.net (فوریه ۲۰۲۴)
- سندیکا — آریوژن و آریوتراست (دومین تولیدکننده جهان): syndipharma.org
- اکتوورکو — کارخانه ضدسرطان البرز و سایت بیولوژیک از ۱۳۹۳: actoverco.com و campaign.actoverco.com
- آفتابنیوز — تولید داروهای روش سوئیس در زهراوی (ژوئن ۲۰۱۹): aftabnews.ir
- خبرآنلاین — رونمایی سورافنیب/رگورافنیب البرز فارمد (مه ۲۰۱۹): ana.ir
- عبیدی — عرضه لوتیوا (ارلوتینیب): abidipharma.com
- ابیان فارمد و مصاحبه مدیرعامل: abianpharmed.com و golrangpi.com
- ایسنا — وضعیت بازار داروی سرطان ۲۰۲۶: isna.ir؛ سلامتنیوز — بازنگری قیمتگذاری (ژوئن ۲۰۲۶): salamatnews.com
- دایرکتوری رسمی شرکتهای دارویی ایران (۲۰۲۴): mumbai.mfa.gov.ir
- Eslamparast و همکاران (۲۰۱۷) — شرکتهای بیوفارمایی ایران: healthbiotechpharm.org (PDF)