آخرین وضعیت سرطان در جهان؛ نقشه کامل بیماری و چشمانداز ۲۰۵۰

GLOBOCAN چیست و چرا دو نسخه داریم؟
GLOBOCAN پایگاه رسمی آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) وابسته به سازمان جهانی بهداشت است که برای ۳۶ نوع سرطان در ۱۸۵ کشور (نسخه ۲۰۲۲) و سپس ۳۴ نوع سرطان در ۱۸۶ کشور (نسخه ۲۰۲۴) برآورد بروز و مرگومیر تولید میکند. نسخه ۲۰۲۲ در فوریه ۲۰۲۴ با مقاله مرجع Bray و همکاران در مجله معتبر CA: A Cancer Journal for Clinicians منتشر شد و تا مدتی مرجع همه گزارشها بود. اما در ژوئیهٔ ۲۰۲۶ نسخه جدید GLOBOCAN ۲۰۲۴ جایگزین آن شد؛ مقاله مرجع آن Sung و همکاران است و سایت Global Cancer Observatory امروز مستقیماً همین ارقام را نمایش میدهد. در این گزارش هر دو نسخه برچسبگذاری شدهاند تا تصویر روشن باشد.
تصویر کلی نسخه ۲۰۲۲ چنین بود: حدود ۲۰ میلیون مورد جدید و ۹٫۷ میلیون مرگ در سال ۲۰۲۲، و ۵۳٫۵ میلیون نفر زنده در بازه پنج سال پس از تشخیص. سازمان جهانی بهداشت در همان خبر رسمی نوشت: «حدود ۱ نفر از هر ۵ نفر در طول زندگی به سرطان مبتلا میشود و تقریباً ۱ نفر از هر ۹ مرد و ۱ نفر از هر ۱۲ زن بر اثر سرطان میمیرد». در نسخه ۲۰۲۴، نرخ استانداردشده سنی بروز جهانی ۱۹۴٫۹ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر (مردان ۲۰۹٫۶ و زنان ۱۸۵٫۸) و نرخ مرگ ۸۷٫۸ (مردان ۱۰۶٫۲ و زنان ۷۲٫۸) است؛ خطر بروز سرطان پیش از ۷۵ سالگی ۱۹٫۸ درصد و خطر مرگ پیش از ۷۵ سالگی ۹٫۲ درصد برآورد شده است. برگه واقعیت جاری WHO (ژوئیه ۲۰۲۶) نیز تأکید میکند سرطان در ۲۰۲۴ نزدیک به ۱۰ میلیون مرگ ایجاد کرده؛ یعنی تقریباً ۱ مورد از هر ۶ مرگ جهان.

ده سرطان شایع جهان در سال ۲۰۲۴
جدول بروز جدیدترین داده رسمی نشان میدهد سرطان ریه با ۲٬۶۳۷٬۰۰۵ مورد جدید (۱۲٫۸٪) برای نخستین بار پس از چند دهه، جای سرطان پستان را بهعنوان شایعترین سرطان جهان در کل جمعیت گرفته است؛ پستان اما همچنان در زنان بیرقیب است و طبق برگه واقعیت WHO، شایعترین سرطان زنان در ۱۶۴ کشور از ۱۸۶ کشور است. در مردان نیز ریه رتبه نخست را دارد و پس از آن پروستات و روده بزرگ قرار دارند.
| رتبه | سرطان | موارد جدید ۲۰۲۴ | سهم | مقایسه با ۲۰۲۲ |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | ریه | ۲٬۶۳۷٬۰۰۵ | ۱۲٫۸٪ | ۲٬۴۸۰٬۶۷۵ (۱۲٫۴٪) — رتبه ۱ |
| ۲ | پستان (زنان) | ۲٬۴۳۴٬۰۸۷ | ۱۱٫۸٪ | ۲٬۲۹۶٬۸۴۰ (۱۱٫۶٪) — رتبه ۲ |
| ۳ | روده بزرگ و راستروده | ۲٬۰۴۱٬۰۰۷ | ۹٫۹٪ | ۱٬۹۲۶٬۴۲۵ (۹٫۶٪) — رتبه ۳ |
| ۴ | پروستات | ۱٬۵۴۶٬۱۱۲ | ۷٫۵٪ | ۱٬۴۶۷٬۸۵۴ (۷٫۳٪) — رتبه ۴ |
| ۵ | معده | ۹۸۰٬۲۸۶ | ۴٫۸٪ | ۹۶۸٬۷۸۴ (۴٫۹٪) — رتبه ۵ |
| ۶ | تیروئید | ۹۵۹٬۲۸۱ | ۴٫۶٪ | ۸۲۱٬۲۱۴ — رتبه ۷ |
| ۷ | کبد | ۸۴۳٬۰۴۵ | ۴٫۱٪ | ۸۶۶٬۱۳۶ — رتبه ۶ |
| ۸ | مثانه | ۶۳۵٬۲۶۴ | ۳٫۱٪ | ۶۱۴٬۲۹۸ — رتبه ۹ |
| ۹ | دهانه رحم | ۶۰۴٬۱۹۶ | ۲٫۹٪ | ۶۶۲٬۳۰۱ — رتبه ۸ |
| ۱۰ | لنفوم غیرهاجکین | ۵۶۲٬۷۹۳ | ۲٫۷٪ | ۵۵۳٬۳۸۹ — رتبه ۱۰ |
جدول مرگومیر جهانی ۲۰۲۴
در جدول مرگ، سرطان ریه با فاصله زیاد قاتل شماره یک جهان است: ۱٬۸۶۱٬۸۳۹ مرگ یعنی ۱۹٫۱ درصد همه مرگهای سرطانی. ترکیب جدول مرگ با جدول بروز، «مرگبار بودن» هر سرطان را نشان میدهد: سرطان پانکراس با بروز رتبهای پایینتر در جدول مرگ در رتبه ششم است، چون اغلب دیر تشخیص داده میشود؛ در مقابل تیروئید با بروز بالا در جدول مرگ اصلاً دیده نمیشود، چون بقای آن بسیار خوب است.
| رتبه | سرطان | مرگهای ۲۰۲۴ | سهم از کل مرگهای سرطانی |
|---|---|---|---|
| ۱ | ریه | ۱٬۸۶۱٬۸۳۹ | ۱۹٫۱٪ |
| ۲ | روده بزرگ و راستروده | ۹۱۷٬۸۹۵ | ۹٫۴٪ |
| ۳ | کبد | ۷۳۲٬۴۸۹ | ۷٫۵٪ |
| ۴ | پستان | ۶۹۳٬۶۶۰ | ۷٫۱٪ |
| ۵ | معده | ۶۴۱٬۵۵۴ | ۶٫۶٪ |
| ۶ | پانکراس | ۴۹۰٬۷۸۶ | ۵٫۰٪ |
| ۷ | مری | ۴۴۱٬۹۹۴ | ۴٫۵٪ |
| ۸ | پروستات | ۴۱۹٬۸۴۹ | ۴٫۳٪ |
| ۹ | لوکمی (سرطان خون) | ۲۹۲٬۲۳۴ | ۳٫۰٪ |
| ۱۰ | دهانه رحم | ۲۷۹٬۵۸۳ | ۲٫۹٪ |
پیشبینی ۲۰۵۰: بیماریای که سریعتر از جمعیت رشد میکند
سازمان جهانی بهداشت در ۱ فوریه ۲۰۲۴ با انتشار ارقام رسمی اعلام کرد: «بیش از ۳۵ میلیون مورد جدید سرطان در سال ۲۰۵۰ پیشبینی میشود؛ یعنی ۷۷ درصد افزایش نسبت به حدود ۲۰ میلیون مورد ۲۰۲۲». این رشد از نظر پژوهشگران عمدتاً محصول سالمندی و رشد جمعیت است، نه صرفاً تغییر شیوه زندگی. نسخه جدیدتر GLOBOCAN ۲۰۲۴ عدد مشابهی با خط پایه تازه میدهد: حدود ۳۴٫۴ میلیون مورد در ۲۰۵۰ یعنی ۶۷ درصد افزایش نسبت به ۲۰٫۶ میلیون مورد ۲۰۲۴؛ تفاوت دو عدد از خط پایه متفاوت است، نه از تناقض.
توزیع جغرافیایی این رشد مهمترین پیام سیاستگذاری است: افزایش مطلق بزرگترین در کشورهای توسعهیافته رخ میدهد (حدود ۴٫۸ میلیون مورد بیشتر)، اما رشد «نسبی» در poorest کشورها است — در کشورهای با شاخص توسعه انسانی (HDI) پایین ۱۴۲ درصد و در کشورهای با HDI متوسط ۹۹ درصد؛ یعنی مرگهای سرطان در این کشورها تقریباً دو برابر خواهد شد، در حالی که زیرساخت تشخیص و درمان آنها امروزیترین نیست. گزارش مقایسهای نوامبر ۲۰۲۶ («Global cancer in 2024 vs. 2022») نیز همین شکاف فزاینده را تحلیل میکند.
در بُعد کودکان، سالانه حدود ۴۰۰ هزار کودک و نوجوان ۰ تا ۱۹ ساله به سرطان مبتلا میشوند (برآورد مطالعه جهانی بار بیماریها: ۳۷۷ هزار مورد جدید و ۱۴۴ هزار مرگ در سال ۲۰۲۳). سرطان هشتمین عامل مرگ کودکان جهان است و مرگ آن از مجموع سرخک، سل و ایدز بیشتر است؛ در منطقه آفریقا مرگ کودکان مبتلا از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ حدود ۵۶ درصد افزایش یافته است.
بار اقتصادی: ۲۵٫۲ تریلیون دلار در سه دهه
مطالعه مرجع جورنال JAMA Oncology (Chen و همکاران، ۲۰۲۳) هزینه اقتصادی سرطان را برای ۲۹ سرطان در ۱۸۵ کشور از ۲۰۲۰ تا ۲۰۵۰ معادل ۲۵٫۲ تریلیون دلار بینالمللی برآورد کرد — سناریوی بدبینانه مطالعه ۳۷٫۹ تریلیون دلار است. این عدد سه جزء دارد: هزینه مراقبت سلامت، ازدسترفتن تولیدِ بیماران، و زمان مراقبان غیررسمی خانواده. جالب آنکه پنج نوع سرطان تقریباً نیمی از کل این بار را میسازند و نیم دیگر بار اقتصادی در کشورهای پردرآمد متمرکز است.
در مقیاس کشوری، آمریکا نمونه روشنگر است: هزینه ملی مراقبت سرطان در سال ۲۰۱۵ حدود ۱۹۰٫۲ میلیارد دلار بود و با ثابت ماندن هزینهها به ۲۰۸٫۹ میلیارد دلار در ۲۰۲۰ میرسید؛ بیشترین هزینه متعلق به سرطان پستان (۲۹٫۸ میلیارد)، روده بزرگوراست (۲۴٫۳ میلیارد)، ریه (۲۳٫۸ میلیارد) و پروستات (۲۲٫۳ میلیارد) است و هزینه خدمات درمانی سال آخر زندگی هر بیمار بهطور میانگین ۱۰۹٬۷۲۷ دلار گزارش شده است.
جغرافیای نابرابر سرطان؛ جایی که تولد، سرنوشت را تعیین میکند
آسیا با آنکه حدود نیمی از جمعیت جهان را دارد، در ۲۰۲۴ سهم نابرابرتری از بیماری داشت: ۵۰٫۷ درصد همه موردها و ۵۶٫۵ درصد همه مرگهای سرطانی؛ اروپا با تنها ۹٫۲ درصد جمعیت جهان، ۲۱ درصد موردها و ۲۰ درصد مرگها را حمل میکند — چون جمعیت آن پیرتر است. بالاترین نرخ بروز استانداردشده سنی متعلق به استرالیا/نیوزیلند است (مردان ۴۷۶٫۸ و زنان ۳۹۶٫۱ در ۱۰۰ هزار) که بخشی از آن محصول غربالگری گسترده و ثبت دقیق بیمار است، و بالاترین نرخ مرگ در اروپای شرقی مردان (۱۵۷٫۵) ثبت شده است.
اما نرخ بالا لزوماً یعنی وضع بدتر نیست؛ نابرابری مراقبتی است که سرنوشت را تعیین میکند. طبق دادههای رسمی WHO، تنها ۳۹ درصد کشورها مدیریت پایه سرطان را در بسته خدمات سلامت تأمین مالی میکنند و فقط ۲۸ درصد مراقبت تسکینی را پوشش میدهند. دسترسی به جراحی سرطان فقط برای ۲۵ درصد بیماران جهان ممکن است (در محیطهای کمدرآمد حدود ۵ درصد) و در پرتودرمانی، یک دستگاه شتابدهنده در کشورهای پردرآمد بهازای هر ۱۳۰٬۶۰۰ نفر وجود دارد، در حالی که در کشورهای کمدرآمد یک دستگاه بهازای هر ۱۵ میلیون نفر!
این شکاف در ارقام بقای بیماران هم دیده میشود: بقای خالص پنجساله سرطان پستان در مطالعه جهانی ۲۰۲۶ (تشخیصهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱) در آمریکا ۸۸٫۵ درصد بود، در اروپا ۸۴٫۰ درصد، در شرق مدیترانه ۶۱٫۰ درصد و در آفریقا تنها ۳۹٫۱ درصد؛ به تفکیک درآمد کشور، از ۴۱٫۹ درصد در کشورهای کمدرآمد تا ۸۷٫۳ درصد در کشورهای پردرآمد. مطالعه کلاسیک CONCORD-۳ نیز بقای پستان را در آمریکا ۹۰٫۲ درصد و در هند ۶۶٫۱ درصد گزارش کرده بود. برای سرطان روده بزرگ، بقای ۵ ساله در کشورهای کمتوسعه آفریقا حدود ۳۹ درصد در برابر حدود ۷۰ درصد در استرالیاست. نمونه اتیوپی تصویر را کامل میکند: نرخ مرگ پستان آن ۲۴ در ۱۰۰ هزار است — دو برابر آمریکا (۱۲) — در حالی که نرخ بروزش ۶۰ درصد پایینتر است.
شاید تلخترین مثال، سرطان کودکان باشد: بقای سهساله لوکمی (شایعترین سرطان کودکان) در مطالعه جهانی SURVCAN-۳ ایارک از کمی بالای ۳۰ درصد در کنیا تا تقریباً ۹۰ درصد در پورتوریکو نوسان دارد؛ در آمریکا بقای کودکان از ۲۰ درصد در دهه ۱۹۶۰ به بیش از ۸۰ درصد رسیده، اما در بسیاری از کشورهای کمدرآمد هنوز حدود ۲۰ درصد است و ۸۵ درصد موردها و ۹۴ درصد مرگهای کودکان در کشورهای کمدرآمد و با درآمد میانه رخ میدهد.
پیشگیری: نزدیک ۴۰ درصد سرطانها قابل پیشگیریاند
برگه واقعیت جاری سازمان جهانی بهداشت (ژوئیه ۲۰۲۶) میگوید «تقریباً ۳۸ درصد سرطانها اکنون قابل پیشگیریاند»؛ نسخههای قدیمیتر همین برگه عدد «۳۰ تا ۵۰ درصد» را ذکر میکردند — هر دو روایت معتبرند و هر دو پیام مشترک دارند: بخش بزرگی از بار جهانی با سیاستهای عمومی کاهشپذیر است. به برآورد WHO، تقریباً یکچهارم مرگهای سرطان از پنج عامل میآید: مصرف تنباکو، الکل، شاخص توده بدنی بالا (چاقی)، مصرف کم میوه و سبزیجات و کمتحرکی.
- تنباکو: حذف کامل مصرف تنباکو میتواند ۱ از هر ۴ مرگ سرطان، یعنی حدود ۲٫۶ میلیون مرگ در سال را پیشگیری کند (انجمن سرطان آمریکا)؛ «بیش از نیمی از مرگهای سرطان بهطور بالقوه قابل پیشگیریاند».
- عفونتها: برآورد کلاسیک ۱۳ درصد سرطانهای ۲۰۱۸ (۲٫۲ میلیون مورد) را به عوامل عفونی (HPV، هپاتیت B و C، هلیکوباکتر پیلوری، EBV) نسبت داد؛ نسخه جاری WHO حدود ۱۰ درصد موارد ۲۰۲۲ را منتسب به عفونتهای سرطانزا میداند — اما در کشورهای کمدرآمد و با درآمد میانه این سهم تقریباً ۳۰ درصد است و HIV خطر سرطان دهانه رحم را ۶ برابر میکند.
- هلیکوباکتر پیلوری: عامل اصلی حدود ۹۰ درصد سرطانهای غیرکاردیای معده؛ تقریباً ۸۰ درصد سرطانهای معده جهان به عوامل قابل اصلاح وابستهاند.
- آلودگی هوا: عامل خطر مهم سرطان ریه است؛ در برآوردهای GLOBOCAN ۲۰۲۴، چین بهتنهایی تقریباً ۷۰ درصد موردهای جهانی آدنوکارسینوم ریه منتسب به آلودگی ذرات معلق را میسازد.
- مراقبت تسکینی: تسکین برای بیش از ۹۰ درصد بیماران مرحله پیشرفته ممکن است، اما بیش از ۸۰ درصد بیماران فاز پایانی درد متوسط تا شدید دارند و تنها ۲۸٪ کشورها این خدمت را در بسته سلامت تأمین مالی میکنند.
تازههای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶؛ حرکت جهانی به کدام سمت؟
- انتشار GLOBOCAN ۲۰۲۴: مقاله مرجع در مجله CA (ژوئیه–اوت ۲۰۲۶) و بهروزرسانی کامل پایگاه Cancer Today ایارک؛ مبنای همه آمارهای رسمی از ژوئیهٔ ۲۰۲۶.
- روزی جهانی سرطان ۲۰۲۵–۲۰۲۷: شعار سهساله کمپین «United by Unique» — متحد در هدف، یکتا در نیاز هر بیمار — با تمرکز بر شخصیسازی مراقبت؛ کنگره جهانی سرطان ۲۰۲۶ نیز ۲۴ تا ۲۶ سپتامبر در هنگکنگ برگزار شد.
- آمریکا: مرگومیر سرطان از ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۲ بهطور تجمعی ۳۴ درصد کاهش یافته و تا گزارش ۲۰۲۶ روند کاهش ادامه داشته است؛ حدود ۴٫۸ میلیون مرگ پیشگیریشده از ۱۹۹۱ — محصول ترک سیگار، غربالگری و درمانهای نوین.
- حذف سرطان دهانه رحم: راهبرد جهانی (تصویب ۲۰۲۰) با اهداف ۹۰–۷۰–۹۰ تا ۲۰۳۰: واکسیناسیون ۹۰٪ دختران تا ۱۵ سالگی، غربالگری ۷۰٪ زنان در ۳۵ و ۴۵ سالگی، درمان ۹۰٪ مبتلایان؛ آستانه «حذف» یعنی بروز زیر ۴ در ۱۰۰ هزار زن. پوشش جهانی واکسن HPV دختران هنوز فقط حدود ۱۵٪ است و استرالیا نخستین کشوری است که حذف این سرطان برایش (حدود ۲۰۳۵) پیشبینی شده است.
- مبتکر جهانی سرطان پستان (۲۰۲۱): هدف کاهش سالانه ۲٫۵ درصدی مرگومیر و پیشگیری از ۲٫۵ میلیون مرگ تا ۲۰۴۰؛ کشورهای پردرآمد کاهش سالانه ۲ تا ۴ درصدی را بین دهه ۱۹۸۰ و ۲۰۲۰ محقق کردهاند.
- مبتکر جهانی سرطان کودکان: هدف ارتقای بقای جهانی کودکان از حدود ۲۰ درصد به حداقل ۶۰ درصد تا ۲۰۳۰ برای شش سرطان شایع، با همکاری WHO و بنیاد St. Jude.
منابع
- WHO — خبر رسمی ۱ فوریه ۲۰۲۴ «Global cancer burden growing, amidst mounting need for services»: who.int
- فکتشیت رسمی جهانی GCO — GLOBOCAN ۲۰۲۴ (ژوئیهٔ ۲۰۲۶): iarc.who.int — گزارش انتشار GLOBOCAN ۲۰۲۴
- Sung H و همکاران، «Global cancer statistics 2024: GLOBOCAN estimates…»، CA Cancer J Clin ۲۰۲۶;76(4):e70090: pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Bray F و همکاران، «Global cancer statistics 2022…»، CA Cancer J Clin ۲۰۲۴، DOI 10.3322/caac.21834: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- IARC — خبر ۴ آوریل ۲۰۲۴ (گزارش مناطق جهانی و HDI): iarc.who.int
- WHO — برگه واقعیت سرطان (نسخه ۳ ژوئیه ۲۰۲۶): who.int
- WHO — برگه واقعیت سرطان پستان (۳ ژوئیه ۲۰۲۶): who.int
- UICC — خبر انتشار GLOBOCAN ۲۰۲۲ (۱ فوریه ۲۰۲۴): uicc.org
- ACS pressroom — Global Cancer Statistics (۴ آوریل ۲۰۲۴): pressroom.cancer.org
- ACS — Global Cancer Facts & Figures, ویرایش ۵ (۲۰۲۴): cancer.org (PDF)
- Chen S و همکاران، «Estimates and Projections of the Global Economic Cost of 29 Cancers…»، JAMA Oncology 2023: jamanetwork.com
- Nature News (۷ مارس ۲۰۲۳) — گزارش بار اقتصادی سرطان: nature.com
- NCI — Cancer Progress Report، بار اقتصادی: progressreport.cancer.gov
- Girardi F و همکاران، بقای جهانی سرطان پستان، Nature Medicine ۲۰۲۶;32:3313–3321: nature.com
- AJMC — خلاصه CONCORD-۳ (Lancet ۲۰۱۸): ajmc.com
- IARC — SURVCAN-۳، بقای جهانی سرطان کودکان (۱۵ دسامبر ۲۰۲۵): iarc.who.int
- IHME/St. Jude — بار جهانی سرطان کودکان (۲ آوریل ۲۰۲۶): healthdata.org
- WHO — Cervical Cancer Elimination Initiative (اهداف ۹۰–۷۰–۹۰): who.int
- ACS — Cancer Statistics 2026 (۱۳ ژانویه ۲۰۲۶)، ۴٫۸ میلیون مرگ پیشگیریشده: acsjournals.onlinelibrary.wiley.com
- World Cancer Day/UICC — کمپین ۲۰۲۵–۲۰۲۷ «United by Unique»: worldcancerday.org
- de Martel C و همکاران، سهم عفونتها در سرطان، Lancet Global Health 2020: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- ScienceDirect (۱۴ نوامبر ۲۰۲۶) — «Global cancer in 2024 vs. 2022»: sciencedirect.com
- Cancer Atlas (ACS/UICC) — بار اقتصادی: canceratlas.cancer.org
- UICC — World Cancer Congress 2026، هنگکنگ: uicc.org